Stress bij beleggers!

door Monest geplaatst op 22 juni 2009
Een heleboel beleggers zijn er van overtuigd dat professionele traders in staat zijn tot het compleet elimineren van stress tijdens het handelen op de beurs. Deze financiële experts zouden meesters zijn in het controleren van hun emoties. Dat is natuurlijk larie en apekool.

Wie belegt wordt voortdurend geconfronteerd met risico en onzekerheid en dus ook “stress&rrdquo;. Iedereen ervaart dus tijdens het handelen een zekere mate van stress. We bespreken in dit artikeltje kort wat stress is en waarom we het ervaren als we beleggen op de beurs. In een volgend artikel bespreken we enkele manieren om stress in ons voordeel om te buigen.

Wat is “stress” eigenlijk?

Volgens de meeste psychologen bestaat stress uit twee componenten: enerzijds omvat het een reactie op een gebeurtenis die als bedreigend voor het eigen lichamelijk en psychisch welzijn waargenomen wordt; anderzijds bevat het ook een gevoel van onvermogen om de dreiging aan te kunnen. Deze stressreactie lokt fysiologische veranderingen uit die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Of een gebeurtenis stress zal veroorzaken of niet, hangt in grote mate af van de perceptie van de persoon.

Laat ons de verschillende elementen uit deze definitie nu eens elk afzonderlijk bekijken aan de hand van een voorbeeld:

Tim is een private belegger die startte met 10.000 EUR kapitaal. Hij slaagde erin zonder een echt systeem te hanteren zijn kapitaal te verdubbelen tussen 1996 en 2000. In 2001 brokkelde het kapitaal van Tim af om in 2002 uiteindelijk op -70% te eindigen. Tim volgde zijn trades steeds meer op in de dag, paste elke minuut stops aan en verkocht en kocht soms tot vier keer per dag, vaak met grote verliezen. Tim begon ook de ene dag opties te kopen op advies van een vriend, de andere dag begon hij vol moed aan het kopen van ondergewaardeerde aandelen die “niet lager konden”. Tim maakte de bank blij door aan 2000 EUR commissies te genereren tijdens dit verschrikkelijke jaar. Tijdens dit jaar had hij regelmatig slaapproblemen en hoofdpijn. Volgens sommige van zijn collega’s kon Tim toen erg scherp reageren op relatief onschuldige problemen.

  • We zullen stress ervaren wanneer we geconfronteerd worden met een situatie die als bedreigend wordt waargenomen.
    • Het maken van verlies vormt voor Tim een reële bedreiging
  • Een gevoel van onvermogen om de dreiging aan te kunnen.
    • Tim hanteert enkele strategieën (tips, intraday opvolgen) om aan deze bedreiging te ontkomen maar ze zijn niet adaptief. Hij probeert namelijk dwangmatig controle te krijgen over iets waar je op de beurs fundamenteel geen controle over kan hebben dit zorgt uiteindelijk voor een gevoel van onvermogen om de dreiging aan te kunnen.
  • Dit alles lokt fysiologische veranderingen uit die op lange termijn schadelijk zijn voor de gezondheid.
    • Dit noemen we de stressreactie. Het is een aangeboren reactie die wordt opgeroepen door allerhande stressoren. Het autonome zenuwstelsel zet daarbij een heleboel processen in gang waaronder een verhoging van de bloeddruk en spierspanning. Dit uit zich bij Tim onder de vorm van slaapproblemen en hoofdpijn.

Stressreacties en het algemene aanpassingssyndroom

De auteur Hans Selye heeft als eerste deze lichaamsreacties op stress beschreven. Hij gaat ervan uit dat elke vorm van stress eenzelfde effect heeft op het lichaam en omschreef dit in zijn werk als het “algemene aanpassingssyndroom”. Later onderzoek heeft dit ook bevestigd. Selye concludeert verder dat elke situatie stresserend kan zijn voor een organisme (hij deed deze proeven op ratten) als het organisme zich niet aan die situatie kan aanpassen. Dit klinkt bij sommigen misschien bekend in de oren als we het hebben over de evolutionaire psychologie.

In dit syndroom zijn er drie belangrijke stadia te onderscheiden.

In de alarmfase zal het autonome zenuwstelsel het bijniermerg stimuleren met afscheiding van noradrenaline en adrenaline tot gevolg. De bijnierschors zal onder toedoen van het ACT hormoon corticosteroïden afscheiden. In mensentaal stimuleert ACTH concreet de afscheiding van vetzuren en verbruik van glucose die belangrijk zijn om energie vrij te maken voor de reactie op de stressfactor.

In de weerstandsfase blijft de productie van ACTH doorgaan waardoor er extra energie vrijkomt om de stressopwekker aan te pakken. De specifieke weerstand voor de stressuitlokkende factor zal hierdoor vergroten. Maar en dat is net het interessante … de algemene weerstand (tegen andere stressoren) vermindert nu aanzienlijk!

Selye was ook verrast toen hij dit voor het eerst vaststelde, want een dier kon in deze fase plots sterven aan een andere, ogenschijnlijk milde stressfactor. In zekere zin zien we dit ook bij Tim. Wat in de ogen van zijn collega’s een futiliteit is, doet Tim ontploffen. De algemene weerstand is duidelijk verminderd, terwijl Tim in deze weerstandsfase duidelijk enkel bezig is met het weerstand bieden aan de concrete stresssituatie in het beleggen.

Als de stress blijft voortduren, stort het vermogen van het lichaam in om de stressfactor te bedwingen en op andere te reageren en begint de uitputtingsfase. Onder aanhoudende stress worden tenslotte lichaamsmechanismen ingezet om het lichaam te beschermen zoals een sterk verlaagde activiteitsgraad. (Brysbaert, 1996).

De rol van perceptie

William is reeds 2 jaar actief op de beurs als swing trader. Hij gebruikt enkele indicatoren om de markttoestand in te schatten en volgt een zelf uitgedachte strategie om groeiaandelen op te sporen aan gunstige prijzen. William past de grootte van zijn posities aan de marktsituatie aan. Omdat hij zich niet gemakkelijk voelt bij het shorten van aandelen zit hij al vier maanden in cash. Hij weet uit ervaring dat beleggen in deze omstandigheden niet lonend is.

Zowel Tim als William ervaren stress. Echter, William lijkt alles beter op een rijtje te krijgen dan Tim. Als we goed lezen dan zien we dat William verlies niet als een bedreiging interpreteert. Hij erkent dat verliezen onvermijdelijk zijn op de beurs en heeft een actieve strategie ontwikkeld om dit concreet aan te pakken. In bepaalde marktomstandigheden gaat hij volledig in cash en bij onzekerheid past hij de grootte van zijn posities aan.

Wil je net als William de stressreacties onder controle krijgen dan dien je in eerste plaats zicht te krijgen op:

  1. Wat is de bedreiging? Is het werkelijk een bedreiging?
  2. Hoe reageer ik persoonlijk op stresserende gebeurtenissen? Hanteer ik strategieën die niet adaptief zijn?
  3. Wat kan ik er aan doen? Kan ik een plan opstellen met regels die zegt wat ik moet doen in stresserende omstandigheden?

Deze trukendoos vindt zijn oorsprong in de cognitieve gedragstherapie. In eerste plaats trachten we zicht te krijgen op wat bij ons stress uitlokt. Vervolgens rafelen we deze situaties verder uit elkaar en her-interpreteren we de dreiging op een constructievere manier. We komen in een ander artikel nog uitgebreid terug op het aanleren van stress-coping-vaardigheden. We verklappen alvast dat het schrijven van een dagboek in combinatie met een plan met regels één van de allerbelangrijkste strategieën is in het bestrijden van stress.

De reden voor het hanteren van een plan is dat stressuitlokkende gebeurtenissen meer stress opwekken wanneer ze onvoorspelbaar zijn. Silber toonde bijvoorbeeld aan dat eerstejaarsstudenten die een syllabus gekregen hadden over de verschillende cursussen, met andere studenten hadden gesproken of de universiteit bezocht hadden zich beter aanpasten dan studenten die geen voorkennis hadden (Silber et al., 1976). In een ander experiment hadden patiënten die vooraf geïnformeerd werden over hun operatie minder pijnstillers en een kortere hospitalisatieperiode nodig dan patiënten die niet geïnformeerd werden (Egbert et al. 1964)(Brysbaert, 1996) .

Taylor en Brown toonden aan dat personen die de indruk hebben dat ze controle bezitten (zelfs als dit niet waar is), gelukkiger en minder gedeprimeerd te zijn (Taylor & Brown, 1988).

Het hanteren van een plan zorgt er dus voor dat William een gevoel van controle ervaart. Dit is bijzonder belangrijk in onzekere en onvoorspelbare omgevingen zoals de beurs.

Waarom is stressreductie nu belangrijk?

Lang hebben economisten en financiële experts aangenomen dat mensen rationele en optimale beslissers zijn en dat de financiële markten volstrekt rationeel zijn. Ondertussen weten we wel beter. Financiële markten hebben namelijk steeds geoscilleerd tussen manie en paniek en mensen zijn in feite fundamenteel niet aangepast om in artificiële omgevingen te functioneren. Het boek van Terry Burnham, mean markets and lizard brains, vormt een mooie inleiding op dit gedachtegoed. We gebruiken onze analytische vaardigheden te weinig wanneer we financiële beslissingen maken.

· Heb je ooit het gevoel gehad dat je een aandeel simpelweg moest hebben en dat je nu moest instappen, niet op basis van een objectieve analyse, maar op basis van een tip?

· Ben je ooit ingestapt in een aandeel in een dalende trend waarbij je elke dag keek naar de koers van dit aandeel en uiteindelijk het met een groot verlies en hangende pootjes moest verkopen?

· Heb je jezelf een pluim gegeven voor een winnaar en iemand beschuldigd van een valse tip bij een verlies?

· Heb je jezelf betrapt op het voortdurend denken aan je aandelenportefeuille?

· Kon je ooit door het beleggen niet de slaap vatten?

Ja? Dan heb je kennis gemaakt met dat deel van je brein dat ervoor kan zorgen dat je foute beslissingen zal maken op de beurs onder invloed van hebzucht en angst. Hier is niet langer het analytische brein aan het werk, maar ons primitieve, oeroude op overleven geënte brein.

Burnham maakt in zijn boek onderscheid tussen de prefrontale cortex (het deel van de hersenen dat in staat voor complexe handelingen zoals organiseren, plannen en reflecteren) en het deel van onze hersenen dat evolutionair al het langst meegaat, “The lizard brain”. Dit oeroude deel van ons brein zou ons sterker domineren dan we zelf willen toegeven.

We are built to cover up the fact that the lizard brain influences us” (Burnham, p23).

We dienen onze eigen reacties te begrijpen op stressuitlokkende gebeurtenissen om geen emotionele beslissingen te nemen die ons (in tegenstelling tot onze evolutionaire drive om te overleven) in de financiële markten niet vooruit helpen. Emoties zijn vaak mooie menselijke eigenschappen en ze kunnen ons zelfs vooruithelpen in het dagelijkse leven, maar op de beurs is het absoluut vijand nummer één.

Conclusie

We concluderen dat stress ontstaat wanneer we geconfronteerd worden met een gebeurtenis die we als bedreigend ervaren en waar we het gevoel van hebben geen of weinig controle over te hebben. Volgens Seyle heeft elke vorm van stress eenzelfde effect op het lichaam. Hij beschreef dit in zijn algemeen aanpassingssyndroom. Dit syndroom bestaat uit drie fasen. In alarmfase en de weerstandsfase worden er een aanzienlijke hoeveelheid hormonen geproduceerd die er voor zorgen dat er energie wordt vrijgemaakt om op de stressuitlokkende factor te reageren. De weerstand tegen de specifieke bedreiging wordt groter, terwijl de algemene weerstand echter daalt. Dit verklaart waarom relatief onschuldige gebeurtenissen (zoals het geval was bij Tim) een trigger kunnen zijn voor hevige reacties. In de laatste fase geeft de persoon het tenslotte op en zal hij bezwijken onder het juk van de stress. We zien in het beleggen vaak typische reacties zoals: “Ik ga het nooit kunnen”, “Ik heb nooit chance”, “Ik hou het voor bekeken”, maar het kan ook nog stukken erger zoals het krijgen van slaapproblemen of het ontwikkelen van een depressie.

Het ervaren van stress hangt in grote mate af hoe een persoon een bedreigende situatie zal interpreteren. William interpreteert verlies niet als een bedreiging. Hij hanteert een plan om verlies constructief te beperken. Dit stimuleert het ervaren van een gevoel van controle. Onderzoek heeft immers aangetoond dat stressuitlokkende gebeurtenissen voor meer stress zorgen als ze onvoorspelbaar zijn. Het vooraf incalculeren van en leren anticiperen op stressvolle gebeurtenissen zorgt ervoor dat we minder stress zullen ervaren.

Het is belangrijk zicht te krijgen op je eigen persoonlijke reacties op stressuitlokkende situaties. Als menselijk wezen worden we zonder het vaak zelf te (willen) weten gedreven door oeroude impulsen. We zijn dus verre van aangepast om te functioneren in een artificiële omgeving zoals een beurs. Emoties en hevige reacties kunnen ons misschien in het dagelijkse leven vooruithelpen, maar op de beurs zijn het voornamelijk reacties die ons kapitaal en onze gezondheid kunnen schaden.

Over de auteur

MICHEL LAHAYE bestudeert reeds 5 jaar de financiële markten op een kritische en onafhankelijke manier. Hij is sterk geboeid door beleggerspsychologie en sociale psychologie. Hij behaalde een Master Klinische Psychologie en doceerde sociale psychologie aan de richting psychologisch assistent. Momenteel geeft hij psychopedagogische competenties in een specifieke lerarenopleiding. Daarnaast is hij ook ict-coördinator in een scholengroep en werkt hij met vier andere beleggers samen aan het uitbouwen van de http://www.monest.net - website die mensen op een kritische manier wil leren omgaan met risico en beleggingen.

michel@monest.net

Bibliografie

Brysbaert, M. (1996). Psychologie, een inleiding. Academia Press, Gent.
Burnham, T. (2005). Mean markets and lizard brains. How to profit from the new science of irrationality. John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey.
Egberg, L. (1964). Reduction of post- operative pain by encouragement and instruction of patients. New England Journal of Medicine, 270, 825-827.
Lazarus, R.S., Kanner A.D., Folkman, S. (1980). Emotions: a cognitive phenomenological analysis. In R. Plutchik & H. Kellerman (Eds.), Emotion: Theory, research and experience (Vol.1)(pp.189-218). New York. Academia Press.
Lazarus, R. (1966). Psychological stress and coping in aging. American Psychologist.
Lazarus, R. (1976). Patterns of adjustment. New York: McGraw-Hill.
Silber, E., Hamburg, D.A., Coelho, G. V., Murphey, E.B., Rosenberg, M., & Pearlin, L.I. (1976). Adaptive behavior in competent adolescents: coping with the anticipation of college. In R.H. Moss (Ed.), Human adaptation: Coping with life crises (pp. 111-127). Lexington, MA: Heath.
Taylor, S.E., & Brown, J.D. (1988). Illusion and well-being: a social psychological perspective on mental health. Psychological bulletin. 103, 193-210.

Hoeveel inzetten?
Hoeveel inzetten?
Hoe zet je een eenvoudig handelssysteem op met beperkt risico
Hoe zet je een eenvoudig handelssysteem op met beperkt risico

Gerelateerde nieuwsberichten


'ECB maakt systeem kapot'

door Redactie geplaatst op 14 maart 2016
De ECB wil de inflatie kost wat kost dicht tegen de 2 procent brengen en wordt zo als het ware een kamikazepiloot. Dat zegt Nout Wellink, oud president van De Nederlandsche Bank.